KRAKOWIAKI SĄDECKIE

Projekt „Krakowiaki Sądeckie dobrem kultury polskiej”

Czym jest krakowiak

Krakowiak jako muzyka


Krakowiak jako taniec


Krakowiak jako forma literacka


W słownikach tematycznych Krakowiak definiowany jest jako polska przyśpiewka ludowa, najczęściej czterowiersz 12-zgłoskowy, występujący również jako szereg połączonych czterowierszy o charakterystycznej żywej melodii. Łączy się z tańcem o tej samej nazwie o pochodzeniu niewątpliwie południowopolskim (ziemia krakowska). Krakowiak na Sądecczyźnie chociaż to określenie wyraźnie wskazuje na pochodzenie z sąsiedniego regionu, bardziej niż inne przejawy kultury lokalnej, służy kształtowaniu tożsamości kulturowej oraz identyfikacji z regionem.

W formule słowno-muzycznej, jaką jest krakowiak, melodia pełni rolę służebną względem tekstu. Tekstu, który jest aranżowany stosownie do sytuacji i który sytuację aranżuje. Jak np. na weselu, gdy drużba śpiewem krakowiaków animuje zachowanie pary młodych i weselnych gości. W przeciwieństwie do ballad i pieśni, które wykorzystują język literacki, krakowiaki śpiewane były gwarą, niekiedy z elementami polszczyzny literackiej. Ich estetyka dopuszcza bardziej dosadny język. Przyśpiewką krakowiakową drużba wyraża polecenia, powitania, ośpiewania, wiwaty, pożegnania, zachęty, komentarze itd. W warstwie tekstowej i rytmicznej w krakowiaku dominują układy 6+6 z rymem na końcu 12-sylabowych wersów, np. „te nase kucharki Bogu nie bojące, dość ze przypalone, jesce nie gorące”; występują też układy rytmiczne 7+6, 6+6, jak w przypadku tekstu tzw. krakowiaka papieskiego "Hej, z wiyrchu Radziejowe wiater poduchuje. Dziś ziemia sądecko gościa wycekuje”.

Krakowiaki należą także do kultury muzycznej grup ościennych wobec lachowskiej Sądecczyzny – Górali i Pogórzan. Tym samym są częścią także ich kulturowej tożsamości i tradycji.

Krakowiak współcześnie


Chociaż krakowiaki sądeckie kojarzone są przede wszystkim z wiejską kulturą z przełomu XIX i XX wieku, nie oznacza to, że dziś nie można ich usłyszeć nigdzie indziej poza archiwalnymi nagraniami zarejestrowanymi przez etnomuzykologów. Aby się o tym przekonać wystarczy pójść na współczesne sądeckie wesele

W innych częściach  naszego kraju młoda para często wynajmuje wodzireja, który przewodzi całemu wydarzeniu, natomiast na Sądecczyźnie zachowała się tradycyjna funkcja najstarszego drużby weselnego. Mężczyzna ten jest „szefem” całego wesela. Wyjątkowość jego funkcji polega na tym, że kieruje akcją weselną poprzez śpiew przyśpiewek. Oczywiście przyśpiewki nie są śpiewane na "byle jaką” melodię, ale na specjalnie zarezerwowane na tę okazję melodie krakowiaków. Można zatem zauważyć jak ważny jest krakowiak sądecki podczas współczesnych zaślubin. Kolejne przyśpiewki śpiewane przez drużbę i odgrywane przez kapelę stają się scenariuszem wesela. Używając metafory motoryzacyjnej, całe wesele jest jak duży autobus, w którym siedzą goście wraz z parą młodą. Drużba jest kierowcą i to on decyduje w jakim kierunku i w jakim tempie porusza się pojazd. Krakowiaki sądeckie natomiast są jak paliwo, dzięki któremu autobus może się poruszać. Czasem zdarza się, że para młoda z różnych względów nie wynajmuje drużby, jednakże jego funkcję przejmuje wówczas członek grającej kapeli.  To najlepiej pokazuje żywotność sądeckich krakowiaków i to jak ciężko wyobrazić sobie miejscowe wesele właśnie bez tych synkopowanych melodii.

Choć krakowiaki sądeckie zwyczajowo przypisane są przede wszystkim obrzędowości weselnej, to nie sposób wspomnieć o ich roli w kontekście budowy tożsamości regionalnej poprzez zespoły folklorystyczne. Nie ma sądeckiego zespołu folklorystycznego bez krakowiaka sądeckiego.  To on pozwala odróżnić folklor sądecki od np. podhalańskiego czy spiskiego. Ich wyjątkowość i lokalny charakter są na Sądecczyźnie tak mocno wpojone i zakorzenione, że to na nich m.in. opiera się lokalne poczucie tożsamości regionalnej. Najlepiej można to było zobaczyć podczas wizyty Ojca Świętego Jana Pawła II w Starym Sączu 16 czerwca 1999 r., gdzie kanonizował Panią Sądecką – Księżnę Kingę. Zgromadzone tam tłumy zjednoczyły się we wspólnym śpiewie krakowiaków sądeckich, do których słowa ułożyła poetka Wanda Łomnicka – Dulak, a ich adresatem był papież Jan Paweł II. 

Wszelkie prawa zastrzeżone @2024.
Polityka prywatności
linkedin facebook pinterest youtube rss twitter instagram facebook-blank rss-blank linkedin-blank pinterest youtube twitter instagram